ەلباسىمەن بىرگە –  جاڭا جەڭىستەرگە!

تىڭنان تۇرەن سالعان پرەزيدەنت مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سەزىندە كۇللى قازاقستاندىقتاردىڭ ۇسىنىس-تىلەگىن ەسكەرە وتىرىپ, سايلاۋعا تۇسەتىنىن مالىمدەۋى بارشامىزدى قۋانتتى. سونداي-اق, پرەزيدەنت پارتيالاس سەرىكتەرىنە بەس بىردەي حالىقتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ مىندەتىن قويدى. بۇل – مەملەكەتتىك قۇرىلىمدى كەمەلدەندىرۋگە جول اشاتىن رەفورمالار. اسىرەسە, مەملەكەتتىك قىزمەت, قۇقىقتىق سالا مەن ازاماتتىق سەكتوردى جاڭعىرتۋعا كوپ كوڭىل بولىنەتىنىن اڭداۋعا بولادى. ەلباسى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ پاراساتتى دا ساليقالى ساياساتىمەن ەلىمىزدى بۇكىل الەم قاۋىمداستىعىنا كەڭىنەن تانىتتى. تىڭنان تۇرەن سالعان تۇڭعىش پرەزيدەنت تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ باسىم باعىتتارىن نىعايتىپ, ەل ەكونوميكاسىن ەسەلەۋگە بار كۇش-جىگەرىن جۇمساپ كەلەدى. الەمنىڭ بارلىق ەلدەرىمەن كوپ ۆەكتورلىق ديپلوماتيالىق بايلانىس جاساپ, تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا مۇشە بولدى. سونىمەن قاتار, دۇنيەجۇزىنىڭ الدىندا كورەگەندىك تانىتىپ, الەمدە ءبىرىنشى بولىپ يادرولىق قارۋدان باس تارتتى. ساياسي ومىردەگى مول تاجىريبەسى مەن بيىك ابىرويى جاھاندىق دەڭگەيدەگى ماسەلەلەردى شەشۋدە ايقىن كورىنۋدە. ەلىمىزدە ساياسي تۇراقتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋ ساياساتى ەرەكشە ءرول اتقارۋدا. كوپتەگەن ۇلت وكىلدەرىن ءبىر شاڭىراقتىڭ استىنا جيناپ, بۇكىل الەمگە ىنتىماق پەن بەرەكەنىڭ ۇلگىسىن كورسەتتىك. بۇگىندە قازاقستان بەيبىتشىلىكتىڭ ورداسى رەتىندە الەمگە كەڭىنەن تانىلىپ وتىر. ءبىلىم ىزدەپ, عىلىممەن اينالىسۋدى ماقسات ەتكەن جاستارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلۋدە. سونىڭ ءبىر جارقىن ايعاعى – «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسىنىڭ تاعايىندالۋى. ەل تاريحىنىڭ جاڭا بەتتەرى اشىلىپ, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ كوك بايراعى كوكتە جەلبىرەپ تۇر. وسىنىڭ ءبارى – پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پاراساتتى ساياساتىنىڭ جەمىسى مەن تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ ارقاسى. بۇگىندە الەمدىك داعدارىستىڭ كەزەكتى تولقىنى كۇش الۋدا. وسىنداي سىن ساعاتىندا ەلىمىزدى اسقارالى بيىكتەرگە باستايتىن تاريحي تۇلعانىڭ توڭىرەگىنە توپتاسۋىمىز ۇلتىمىزدى ۇيىستىرا, بىرلىگىمىزدى بەكەمدەي تۇسەدى دەپ ويلايمىن. شارىپبەك امىربەكوۆ, شاكارىم اتىنداعى سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى. شىعىس قازاقستان وبلىسى. جارقىن بولاشاققا باعىتتادى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «نۇر وتان» پارتياسى ءحVى سەزىندە سويلەگەن ءسوزىن مۇقيات تىڭدادىم. وسىدان شيرەك عاسىرداي بۇرىنعى ۋاقىتپەن سالىستىرعاندا قازاقستاننىڭ قارىشتاپ دامىعانىنا بارلىعى دا كۋا. ول ادامداردىڭ كۇندەلىكتى تىرلىگىنەن, تۇرمىسىنان بايقالىپ تۇرادى. ەلدە جۇرگەننەن كەيىن بارلىعى ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا. مىنە, قازىر كوكتەمنىڭ كوكوزەك شاعىندا دا قينالىپ وتىرعان ەشكىمدى كورمەيسىڭ. اۋىلدا مال تولدەپ جاتىر, جۇرتتىڭ ەتى, ايران-ءسۇتى بار. ەڭبەك ەتكەنگە ەشقانداي تارشىلىق جوق. ەلباسىنىڭ باستاۋىمەن ەلىمىزدەگى سوڭعى بەس جىلداعى يندۋستريالىق باعدارلاما ەكونوميكالىق قارىشتى دامۋدى قامتاماسىز ەتكەنى بەلگىلى. كەڭ-بايتاق قازاقستاننىڭ باسقا شالعايىن ايتپاعاندا, قوستاناي وڭىرىندەگى وندىرىستە دە, اۋىل شارۋاشىلىعىندا دا, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىندا دا دامۋ بار. كوز دە, كوڭىل دە قۋانادى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى حالىقتىڭ الدىنا شىققان سايىن بىرلىك, دوستىق, تىنىشتىق تۋرالى ايتادى. حالقىمىز تالاي قيىندىقتى باستان كەشىرگەن. سوناۋ 90-شى جىلداردىڭ وزىندە جۇرت ەكونوميكالىق داعدارىستى سەزىندى, بىراق ەلباسىمىزدىڭ ارقاسىندا ساياسي, رۋحاني داعدارىستان اۋلاق بولدى. سونىڭ ارقاسىندا بىرلىگىمىزگە سىنا تۇسپەي, بارلىق قيىندىقتى ارتقا تاستاعان ەلمىز. ساياسي داعدارعان, بەرەكەسىزدىك جايلاعان ەلدەردەگى قانتوگىستى ەستىگەندە جانىڭ تۇرشىگەدى. ەلباسى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سەزىندە سويلەگەن سوزىندە ازاماتتىق قوعامدى دامىتا ءتۇسۋدى ايتتى. مەن ونى ەلباسىنىڭ ءومىردىڭ, ۋاقىتتىڭ تامىرشىسىنداي دانا ساياساتى دەپ بىلەمىن. ويتكەنى, ازاماتتىق كۇشتەر قوعامدىق قارىم-قاتىناستاردى دامىتادى. سونىڭ ارقاسىندا قازاق جەرىن جايلاپ, وتىن وتتاپ, سۋىن سۋلاپ وتىرعان ۇلت- ۇلىستار اراسىنداعى دوستىق, بىرلىك نىعايا تۇسەدى. ەلباسى ايتقان «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ ءمان-ماڭىزى وسى بولماق دەپ بىلەمىن. وعان مەنىڭ ءوزىمنىڭ جەكە مىسالىم دا بار. وسى جىلدىڭ باسىندا «شاڭىراق-قوستاناي» اتتى قوعامدىق بىرلەستىك قۇردىم. قوستاناي اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتىمىن, «التىن القالى» كوپبالالى انامىن. ايتپاقشى, ەلىمىز بويىنشا موينىندا «التىن القاسى» بار دەپۋتات ايەل مەن عانا ەكەندىگىمدى ماقتانىش تۇتامىن. «شاڭىراق-قوستاناي» قوعامدىق بىرلەستىگى ارقىلى قازاقستان جاستارىنا حالقىمىزدىڭ ءداستۇر-سالتىن ناسيحاتتاۋدى, ەڭ باستىسى, ۇمىتتىرماۋدى, پاتريوتتىق تاربيەنى شەگەلەۋدى ماقسات تۇتتىم. جاقىندا «دوستىق ۇيىندە» كوپ­بالالى انالار فورۋمىن وتكىز­دىك. وعان تەك قازاق ايەلدەرى عانا ەمەس, قوس­تانايداعى بارلىق ۇلتتار­دىڭ كوپبالالى وكىلىن شاقىردىق. جينالعاندار وسى شارانى تولقى­نىستان كوزىنە جاس الىپ وتىرىپ, قىزىقتادى. ومىرگە ۇرپاق اكەلۋ, بالا تاربيەلەۋ, وتباسىن ساقتاۋ, ءداس­تۇرلەردى, ادامگەرشىلىكتى ۇلىقتاۋ ەشقانداي ۇلتقا- ۇلىسقا بولىنبەيتىن قاسيەتتى ءىس. قوعامدى زيالى, زيات ەتەتىن ءوزىمىز ەمەس پە؟ ەلباسى نۇروتاندىقتار سەزىندە حالقىن وسىنداي جارقىن باعىتقا باعىتتادى. قارلىعاش بالاپانوۆا. «شاڭىراق-قوستاناي» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى, كوپبالالى انا. قوستاناي. وتە كەرەك ۇدەرىس ءار ۋاقىتتىڭ ءوز تالابى بولادى دەسەك, بۇگىندە الەم ەكونوميكاسى قۇبىلمالى جاعدايدى باستان كەشۋدەگى شاقتا ونىڭ جاعىمسىز ىقپالىنا جول بەرمەۋ, تاعى ءبىر سىنعا توتەپ بەرۋ اسا ماڭىزدى ماسەلە بولىپ تۇرعاندىعى ءمالىم. بۇل جونىندە ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سەزىندەگى سوزىندە «بولاشاقتاعى باستى مىندەت ەكونوميكالىق دامۋ سەرپىنىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ وتىر. جۇمىستىڭ قورىتىندىلارى ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا جاڭا 3-4 ەكسپورتتىق ونىمدەردىڭ تۋىنداۋى بولۋعا ءتيىس», دەپ اتاپ كورسەتتى. بىزگە وسىناۋ مىندەت, اسىرەسە, قا­راعاندى وبلىسىنا وتە قاتىستى بولىپ كورىنەدى. ويتكەنى, ەلىمىز يندۋس­ترياسىنىڭ تىرەگى جانە كوشباسى رەتىن­دە ءوندىرىستى ايماقتىڭ باستى سالانى دامىتۋدى كۇشەيتۋگە مۇمكىندىگى بار, قوسار ۇلەسى دە جەتكىلىكتى دەپ ساناي­مىز. بۇعان بايلانىستى ۇلكەن جۇمىس­تار جۇگىن ارقالاي الارى تالاسسىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل تۇر­عىدا ويلاعانى تەرەڭدە دەۋگە بولادى. ماسەلەن, ەكسپورتتىق ءونىم ءوندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋ ەكونوميكانى كەمەلدەندىرۋ كەلەشەگىنە كەپىلدىك بەرەتىندىگىن, قازاقستاندىق تاۋارلار مەن زاتتاردىڭ سىرتقى نارىقتا ءوتىمدى بولۋى زاماناۋي ءوندىرىس ورىندارىنىڭ ۇلعايۋىنا, باسەكەلەستىككە كۇرەستىڭ كۇ­شەيۋىنە جەتەلەيتىندىگىن, پايدا كوزى كەڭەيىپ, جۇرتتىڭ ءال-اۋقاتى جاق­سا­راتىندىعىن وڭىردەگى وسىعان بايلانىستى ىستەر كورسەتىپ كەلەدى. بۇگىندە جەرگىلىكتى كاسىپورىندار تاڭباسى باسىلعان جىلۋ جانە مۇناي قۇبىرلارى, تەلەكوممۋنيكاتسيالىق سىمدار, قۇرىلىس ماتەريالدارى, دارىلىك پرەپاراتتار, كامپيتتەر, ەت پەن ءسۇت ونىمدەرى بىرقاتار ەلدەر تۇتىنۋشىلار سۇرانىسىنا يە بولىپ وتىرۋى سونىڭ ناقتى نىشاندارىنىڭ ءبىرى. ال, سونىمەن بىرگە, ءالى دە بارىنشا پايدالانۋعا قول ۇزارماي جاتقان ىشكى رەزەرۆتەر از ەمەستىگىن ايتپاسقا بولمايدى. مىسال ءۇشىن كەزىندە نەگىزى قالانعان شاحتا تەحنيكالارىن, ماشينا جاساۋدى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى ەكسپورتتىق الەۋەتتى بۇدان دا جوعارى دەڭگەيگە كوتەرۋگە مۇمكىندىك بارشىلىعى ويلانتارلىق جاي. شيكىزاتقا عانا ارقا سۇيەۋدىڭ ۋا­قىتى ءوتۋىن ءومىردىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر. ەلدى وركەندەتۋ جولىنداعى رەفورمالاردىڭ پرەزيدەنتىمىز العا قويعان اتالعان وتە ءتيىمدى مودەلى جاڭارۋعا, جاڭعىرۋعا باستاي تۇسەر جول دەپ بىلەمىز. وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى وسى ماقساتقا باعىتتالعان جوبالاردى ءبىرىنشى كەزەكتە قولداۋعا دايىن. ەكونوميكانىڭ جاڭاشا دامۋىنا اسا كەرەك ۇدەرىس. عازىم جارىلعاپوۆ, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى. قاراعاندى وبلىسى, جاڭاارقا اۋدانى. جاسامپازدىقتىڭ جارقىن جولى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ كەزەكتى حVI سەزىن اسىعا كۇت­كە­نىمىز شىندىق. ويتكەنى, وندا پارتيا توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الداعى پرە­زي­دەنتتىك سايلاۋعا ۇمىتكەر رەتىندە «نۇر وتاننىڭ» اتىنان تۇسەتىنى تارازىعا سالىناتىنىن سەزدىك تە. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل ۇسىنىسقا كەلىسىم بەرىپ, قا­بىل العانى وتە دۇرىس بولدى. بۇل بارشا قازاقستاندىقتاردى قۋا­نىشقا بولەدى دەپ شىن جۇرەكتەن ايتا الامىن. بۇگىنگىدەي داعدارىستى كەزەڭدە ەلدىڭ تىزگىنىن ن.نا­زار­باەۆتاي سەنىمدى تۇلعانىڭ ۇستاعانى ۇتىمدى. ەلباسى وسىنداي تاريحي دا تاعدىرلى قادامى ارقىلى حالقىنىڭ قامىن ويلايتىن, ەلىنىڭ ەرتەڭىنە قىزمەت ەتۋگە دايىن ۇلتىنىڭ ۇلاعاتتى ۇلى ەكەنىن تاعى ءبىر دالەلدەدى. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ كەزەكتى حVI سەزىندە سويلەگەن ءسوزىن تەلەديدار الدىندا تاپجىلماي وتىرىپ كورىپ, تىڭدادىم. ونى دا مىسە تۇتپاي, باسىلىمداردان وقىپ, ايرىقشا تۇشىندىم. مۇنى ناعىز ەلىنىڭ مۇددەسىن وزىنەن جوعارى قوياتىن ۇلاعاتتى دا تۇلعالى ازاماتتىڭ ادامي اقيقاتى رەتىندە باعالاپ قانا قويماي, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ قازاقستاندى الەمدىك داعدارىس جاعدايىندا دا دامۋدىڭ داڭعىل جولىمەن الىپ شىعاتىنىنا بەك سەندىم. ەلباسى ءوزىنىڭ «بارشاعا بىردەي وسى زامانعى مەملەكەت: بەس حالىقتىق رەفورما» اتتى سوزىندە تاريحي قىسقا كەزەڭدە ەلىمىزدىڭ ۇلى جولدى ءجۇرىپ وتكەنىن, تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشكى جالپى ءونىم 20 ەسە وسكەنىن, 2010 جىلدان بەرى حالىقتىڭ تابىستارى – 43, ال ەڭبەكاقىلارى 64 پايىزعا وسكەنىن اتاپ ءوتتى. ەكونوميكالىق ىلگەرىلەۋدىڭ مۇنداي قارقىنىن كۇندەلىكتى ومىرىمىزدە كورىپ تە ءجۇرمىز. ءوز سوزىندە ەلباسى «...ءوز تابىستارىمىزدى ارقاۋ ەتىپ, ءوزىمىزدىڭ مەملەكەتتىگىمىزدى دامىتۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ العا قاراي قوزعالۋىمىز كەرەك. سوندىقتان دا مەن بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى العا تارتامىن», دەي كەلىپ, ولاردىڭ ارقايسىسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ جولدارىنا توقتالدى. سونىڭ ىشىندە كاسىبي جانە اۆتونوميالى مەملەكەتتىك اپپاراتتى قالىپتاستىرۋ, ەكونوميكالىق ءوسىم ءۇشىن نەگىز بولاتىن زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, يندۋستريالاندىرۋ جانە ءارتاراپتاندىرۋ, بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت پەن ترانسپارەنتتى جانە ەسەپ بەرۋشى مەملەكەت قالىپتاستىرۋدىڭ قاعيداتتارىنا توقتالدى. وسى رەتتە جۇمىلعان جۇ­دىرىقتاي ءبىر جەردەن تابىلۋ, ءسوزىمىز بەن ءىسىمىزدىڭ ۇيلە­سىمىن كەلتىرۋ, ىلگەرى دامۋعا ارقاي­سى­مىز بارىمىزشا ۇلەس قوسۋ – بارشامىزدىڭ پارىزىمىز. ەلىمىزدىڭ ەرتەڭىن ايقىندايتىن جاسامپازدىق جولى دا وسىنى مىندەتتەيدى. قاسىمجان بايساداقوۆ, جۋرناليستەر وداعى اقتوبە وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى. اقتوبە. مەملەكەتكە قىزمەت – قوعام بىرلىگىن نىعايتۋ كىلتى ءبىز بۇدان جيىرما ءتورت جىلعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن دەربەس مەملەكەت اتاندىق. بۇل تەك ونىڭ باستاۋى عانا. ويتكەنى, مەملەكەتتىلىككە قول جەتكىزۋ بار دا, ونىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ودان ءارى نىعايتۋ ءمىن­دەتى بار. ءارى مۇنىڭ ءوزى مەم­لەكەتتىلىككە يە بولۋدان ارتىق بولماسا, ءبىر مىسقال كەم تۇسپەيتىن كۇردەلى دە جاۋاپتى, سونىمەن بىرگە, سىندارلى ۋاقىت ارالىعىن قاجەتسىنەتىن ۇلى ءىس. قازىرگى كەزدەگى جاھاندىق سىن-قاتەرلەر الەمدەگى 200-دەن استام ەلدىڭ قاي-قايسىنا دا ءوزىنىڭ سالقىنى مەن زاردابىن تيگىزە الاتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋ مەن ودان ءارى دامىتۋدىڭ قاجەتتىلىگى ءدال وسىنداي كۇردەلى كەزەڭدە ودان ءارى تەرەڭدەي تۇسەدى. سوندىقتان دا سەزدە پرە­زيدەنت, «نۇر وتان» پار­تيا­سىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەملەكەتتىلىكتى دامىتۋدىڭ بەس بىردەي حالىقتىق رەفورماسىن تايعا تاڭبا باسقانداي بەلگىلەپ بەردى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇل – العا قاراي ۇزدىكسىز قوزعالۋ دە­گەن ءسوز. مەملەكەت باسشىسى وسى رەفورمانىڭ ىشىندە ەكونوميكالىق باعدارلامالاردى ساپالى تۇردە جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىلىگىنە ايرىقشا ءمان بەردى. بۇل ءۇشىن قازىرگى زامان­عى كاسىبي جانە اۆتونوميا­لى مەملەكەتتىك اپپارات قالىپ­تاس­تىرۋ كەرەكتىگىن العا تارتتى. وسى تۇرعىدا اكىمشىلىك مەم­لەكەتتىك قىزمەت الداعى كەزدە ساياسي دەڭگەيگە تاۋەلدى بولماۋى كەرەك. پرەزيدەنت تۇجىرىمى وسىنداي. مۇنداعى ماقسات – ءبى­رەۋ عانا. ەگەر تازا كاسىبي تۇردەگى باسقارۋ ىسىنە ساياساتتىق بەلگى مەن ساياساتتاندىرۋ سالقىنى ارالاسىپ كەتىپ جاتسا, جاپ-جاقسى باستالعان ءىس جارتى جولدا قالىپ قويدى دەي بەرىڭىز. مەم­لەكەتتىك اپپاراتتاعى بەلگىلى ءبىر قامقورشىنىڭ اينالاسىندا كوماندا قالىپتاساتىن بولسا, بۇل ادەت مەملەكەتتىلىككە كولەڭ­كەسىن تۇسىرمەي قويمايدى. ءارى جەم­قورلىق ءۇشىن قولايلى جاعداي تۋعىزادى. تامىر-تانىستىقتى تۋىنداتادى. ەڭ قاۋىپتىسى – مۇنداي ءتاجى­ري­بەدە ماڭىزدى مەملەكەتتىك باع­دارلامالار مەن جوبالار ءتۇرلى دەڭگەيدەگى جەكەلەگەن شەنەۋنىكتەردىڭ بىلىكسىزدىگىنەن تاقىرشاققا وتىرۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل تەرىس جايتتەر مەن قۇبىلىستار مەملەكەت باسشىسىنا دا قۇپيا ەمەس ەكەن. ەلباسىنىڭ كەشەگى وسى ءتۇيىندى سوزىنەن كەيىن مەملەكەتتىك قىز­م­ەتكە تامىر-تانىستىقپەن كەلۋ بىرتىندەپ جويىلادى دەپ ويلايمىز. رەسپۋبليكامىزدا مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى جاڭا زاڭدى ازىرلەۋ جانە سىبايلاس جەمقورلىق تۋرالى زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى دە وسىنداي بيىك تالاپتاردان تۋىنداپ وتىرعانىن تۇيسىندىك. بىزدە مەملەكەتتىك قىز­مەتشىلەرگە اقى تولەۋ ءتارتىبى بۇعان دەيىن تەڭگەرمەشىلدىككە نەگىزدەلىپ كەلگەنى جاسىرىن ەمەس. ويتكەنى, ولاردىڭ بارىنە بىردەي كولەمدە جالاقى بەرىلىپ كەلدى. ءارى ونىڭ مولشەرى دە جوعارى ەمەس ەكەندىگى كىم-كىمگە دە بەلگىلى. ەندىگى جەردە ەلباسى ەڭبەككە اقى تولەۋدىڭ جاڭا جۇيەسىن ەنگىزۋ قاجەتتىلىگىن العا تارتتى. ول ءار جىلدارداعى ءىستىڭ ناتيجەسىنە بايلانىستى بولماق. ياعني, اكىمشىلىك قىزمەتكەر جاقسى جۇمىس ىستەسە, جالاقىسى كوتەرىلىپ, ىسكە سالدىر-سالاق قاراسا, ەڭبەكاقىسى تومەندەمەك. پرەزيدەنت «نۇر وتان» پارتيا­سىنىڭ XVI سەزىندە ۇسىنعان مۇنداي ءتاسىل وتە ادىلەتتى دەپ بىلەمىز. قىسقاسى, مەملەكەتكە ادال قىزمەت ەتۋ قازاقستاندىق قو­عامنىڭ بىرلىگىن نىعايتۋعا قاجەتتى فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولماق. پرەزيدەنت مالىمدەگەن حالىقتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ باستى ءبىر كىلتى دە وسى تۇستان تابىلاتىنى تالاسسىز. نۇربەك سايىنوۆ, قاراتوبە اۋدانىنداعى مۇحيت ورتا مەكتەبى, دەنەشىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمى. باتىس قازاقستان وبلىسى. رەفورمالار قاجەتتىلىكتەن تۋىندايدى كۇنى كەشە وتكەن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ XVI سەزىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلدىكتى, مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ەكونوميكالىق دامۋ, ورتا تاپ قۇرۋ سالاسىندا ينستيتۋتتىق رەفورمالاردى اتادى. بۇل رەفورمالار قازىرگى كەزدە اسا قاجەت ماسەلەلەر دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, اينالا تىنىمسىز, الەم بولسا مينۋت سايىن وزگەرىپ جاتىر. سوندىقتان, ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلۋ ۇستىندەگى ەكونوميكالىق باعدارلامالاردى ءوز دەڭگەيىندە, وركەنيەت تالاپتارىنا ساي جۇزەگە اسىراتىن كاسىبي, زاماناۋي اۆتونومدى مەملەكەتتىك اپپاراتتى قۇرۋ كەرەكتىگىن ايتتى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر كورپۋسىن كاسىبي جانە اۆتونومدى ەتۋ اسا ماڭىزدى. ال ساياسي قىزمەتشىلەر ءۇشىن بونۋس جانە اكىمشىلىك قىزمەتشىلەرگە ەكونوميكاداعى قول جەتكىزگەن تابىستارى, ولاردىڭ قىزمەتىنىڭ ناتيجەلىلىگى ءۇشىن سىياقى تولەۋ كەرەك دەگەن ىنتالاندىرۋ بولسا, وندا, ارينە, ەل ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوساتىن پاتريوت ادامداردىڭ العا شىعارى ءسوزسىز. ەندى ءبىر تاماشا ايتىلعان ءسوز مەملەكەتتىك قىزمەتكە قابىلداۋ ءۇشىن بىلىكتىلىك تالاپتارىن كۇشەيتۋ كەرەك دەگەنى. بارلىق دەڭگەيلەردە اتتەستاتتاۋ وتكiزۋ كەرەك دەگەن تاماشا سوزدەردى ءوز باسىم قوس قولداپ تۇرىپ قولدايمىن. ءبىزدىڭ ەلگە ەڭ كەرەگى وسى – بىلىكتى ماماندار جانە ولاردىڭ قالقادا قالىپ قويماۋى. راسىندا دا, مەملەكەتتiك قىزمەت تۋرالى ءوز ەلىمىزگە لايىقتى جاڭا زاڭ قابىلداۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. پوليتسياعا دا كاسiبي-پسيحولوگيالىق iرiكتەۋدiڭ جاڭا جۇيەسiن ەنگىزۋ, پوليتسەيلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ۇنەمى ارتتىرۋدى جانە ولاردىڭ ءوز كاسىبيلىگىن دالەلدەۋلەرى جايلى ايتقانى دا ماڭىزدى. بىزدەر, وقىتۋشىلار ۇنەمى ستۋدەنت جاستار اراسىندامىز. بىلگەنىمىزدى ۇيرەتىپ, ولاردىڭ وركەنيەت تالاپتارىنا ساي ءبىلىمدى عىلىم ارقىلى الۋلارىنا قاراي ساباق بەرىپ, دارىستەر وقيمىز. ويتكەنى, قازىرگى زامان تالابى جوعارى. ءبىزدىڭ ەلگە – بىلىكتى, ءبىلىمدى ماماندار قاجەت. زامانا ۇدەرىسىنەن قالماۋىمىز كەرەك. ستۋدەنت جاستاردىڭ وي-ساناسىندا ەلىم, جەرىم دەگەن پاتريوتتىق سەزىم, بولاشاققا دەگەن سەنىم, ەلدىك مۇددە قالىپتاستى, ءبىز سوعان قۋانامىز. ەلباسى جاس قازاقستاندىقتارعا ءبىلىم بەرۋ جانە تاربيەلەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا ءمان بەرىپ كەلەدى. يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە عىلىمنىڭ ەكونوميكا سالالارىمەن جانە ماماندار دايىنداۋمەن بايلانىستى قامتاماسىز ەتىلەتىن 10 جوو انىقتالدى. سولاردىڭ ءبىرى – سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەت. ءسويتىپ, جاۋاپكەرشىلىك بىزگە, ياعني ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى مەن ۇستازدارىنا دا جۇكتەلەدى. ەلباسى ۇسىنعان رەفورمالار قاجەتتىلىكتەن تۋىپ وتىر, بىزگە ەندى وسى قاجەتتىلىكتەر ورنىن تولتىرۋى­مىز كەرەك. قايىروللا اقاجانوۆ, سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورى. پاۆلودار. سونى مىندەت, جاڭا ماقسات وسىدان 15 جىل بۇرىن مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا كەلگەن جۇمىس ساپارىندا «مامبەتوۆ جانە ك» كومانديتتىك شارۋاشىلىعىنا ارنايى سوققان. ۋاقىتىنىڭ تىعىزدىعىنا قاراماستان, كومباينشى-مەحانيزاتورلارمەن اڭگىمەلەسىپ, كۇزگى وراق ناۋقانىنىڭ بارىسىمەن تانىسقان. سول جولى ەلدى مەكەندەردى دامىتۋعا بايلانىستى كەلەلى ويلارىمەن, الداعى جوسپارلارىمەن ءبولىسىپ, اۋىلدىقتاردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارعان. كەيىن ەلباسىمەن كەزدەسكەن مەڭگەسەر جازىعىن تۇرعىندار «پرەزيدەنت القابى» اتاپ كەتكەن. جىل سايىن گەكتار ونىمدىلىگى 20-25 تسەنتنەردەن اينالىپ ءجۇر. بۇل وقيعانى ەرەكشە تەبىرەنىسپەن ەسكە الىپ وتىرعان سەبەبىم, پرەزيدەنتتىڭ كەز كەلگەن جولداۋىن, باعدارلامالارىن, سويلەگەن سوزدەرىن الىپ قارايىق, مىڭعىرتىپ مال, جايقالتىپ استىق ءوسىرىپ, ەل ىرىسىن تەلەگەي-تەڭىزدەي تاسىتىپ جۇرگەن اۋىلدىقتار ماسەلەسى ەش شەت قالعان ەمەس. كەشە وتكەن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سەزىنە ۇسىنىلعان بەس حالىقتىق رەفورما «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ قيسىندى جالعاسى رەتىندە اتاپ كورسەتىلىپ, العا قاراي قارىشتى قادام جاساۋ مەجەلەرى بەلگىلەندى. ونىڭ ىشىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەس, اگرارلىق سەكتور سالالارىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. نەعۇرلىم دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا كۇش-جىگەرىمىزدىڭ دە, قارىم-قابىلەتىمىزدىڭ دە, ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرىمىزدىڭ دە, باسقا الەۋەتتەرىمىزدىڭ دە جەتەتىنىن قازىردىڭ وزىندە اڭعارىپ وتىرمىز. تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە ءىجو كولەمى 20 ەسە ءوسىپ, بىلتىر جان باسىنا شاققاندا 13 مىڭ دوللاردى قۇراعان. 2010 جىلدان بەرى حالىقتىڭ تابىسى – 43, ايلىق ەڭبەكاقى 64 پايىزعا, مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىلار 1,4, ەڭ تومەنگى زەينەتاقى 1,8 ەسە وسكەن. الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ وزگەرىستەرىن, ونىڭ جارقىن مىسالدارىن جەرگىلىكتى جەرلەردەن دە كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. ماسەلەن, سوڭعى ۋاقىت بەدەرىندە ءبىزدىڭ شارۋاشىلىققا قاراستى ەكى ەلدى مەكەندە زاماناۋي سپورت زالدارى, شاعىن ورتالىقتار پايدالانۋعا بەرىلدى. جازعى ويىن-ساۋىق الاڭى, جاستار ورتالىعى قالپىنا كەلتىرىلدى. مەكتەپتەر مەن مادەنيەت ءۇيى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. ەڭبەك ادامدارى جوعارى جالاقىعا يە. ولارعا ارنالىپ 20-عا جۋىق باسپانا بوي كوتەردى. سەرىكتەستىكتە ەگىنشىلىكپەن قاتار, مال شارۋاشىلىعى دا وركەندەپ كەلەدى. اقش-تىڭ سولتۇستىك داكوتا شتاتىنان ساتىپ الىنعان ابەردين-انگۋس تۇقىمدى 200 باس تايىنشا 500-گە جۋىقتادى. رەپرودۋكتور شارۋاشىلىق مارتەبەسى بەرىلىپ, وبلىستا اتالىق مالداردى ساتۋعا ارنالعان تۇڭعىش اۋكتسيون وتكىزىلدى. كوپ جىلعى ەسەلى ەڭبەگى ءۇشىن كومانديتتىك سەرىكتەستىكتىڭ باس ديرەكتورى ەركەبۇلان مامبەتوۆ تاۋەلسىزدىك سارايىندا بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى اتالىمى بويىنشا «پارىز» سىيلىعىنىڭ قولا جۇلدەسىن الدى. ەسىمى «مەتسەناتتىڭ التىن كىتابىنا» جازىلىپ, كۇمىس مەدالعا يە بولدى. مەن ءوزىم ەلباسىنىڭ قولىنان ەلىمىزدىڭ ەڭ جوعارى ناگراداسى – «وتان» وردەنىن العانىمدى ەشۋاقىتتا ۇمىتپايمىن. ەڭبەكتىڭ ەلەنگەنى, ماڭداي تەردىڭ وتەلگەنى وسى ەمەس پە! نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى پارتيانىڭ جوعارى فورۋمىندا جاريالاعان سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا بارلىق دەرلىك مەملەكەتتەر باستان وتكەرىپ جاتقان ساياسي-ەكونوميكالىق سىن-قاتەرلەرگە جول بەرمەۋدىڭ, الدىن الۋدىڭ جاڭا مىندەتتەرىن جۇكتەدى. ساپالى ءوسىم مەن ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنا ەرەكشە ەكپىن ءتۇسىرىلدى. ونىڭ ۋاقتىلى جانە قاجەتتى شارا ەكەنى ەش تالاس تۋدىرمايدى. بۇگىندە اۋىل شارۋاشىلىعى شيكىزاتىن قايتا وڭدەۋ سەكتورىن جاڭا كەشەندى جوبالار مەن باعدارلامالار نەگىزىندە دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور. سول سەبەپتى جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا, ەلدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن كەڭەيتۋگە ايرىقشا باسىمدىق بەرىلگەنى قولداۋعا تۇرارلىق. «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» جولداۋىندا اتاپ كورسەتىلگەن باسىم قاعيداتتاردىڭ ىشىندە اۋىلدىقتار ءۇشىن ساپالى اۋىز سۋ مەن جول جايى قاشاندا وزەكتى سانالادى. مەڭگەسەرگە توراپتى سۋ قۇبىرى جەتكىزىلىپ, سۋ مۇناراسى ورناتىلدى. قۇبىر تارتۋعا شارۋاشىلىق ەسەبىنەن قاراجات ءبولىنىپ, 240 ۇيگە تىرشىلىك ءنارى ەنگىزىلدى. ەندى وزىق جوبا اياسىندا بەكسەيىت اۋىلىنىڭ تۇرمىسى تۇزەلەتىن بولادى. ستانوۆوە – مەڭگەسەر باعىتىنداعى جولدى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسى جوسپارلى جۇرگىزىلۋدە. ەلباسىنىڭ «بەس حالىقتىق رەفورمانىڭ ارقايسىسى – ەل ءۇشىن وراسان زور سىن-قاتەر جانە ۇلكەن جۇمىس. مۇنداي رەفورمالار تەك بيلىك پەن حالىقتىڭ مىقتى ەرىك-جىگەرىمەن عانا قامتاماسىز ەتىلە الادى», دەگەن سوزدەرى ارقايسىسىمىزعا ۇلكەن وي سالۋى ءتيىس. ارىستان ءجۇنىسوۆ, «مامبەتوۆ جانە ك» كومانديتتىك سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى, «وتان» وردەنىنىڭ يەگەرى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى, مامليۋت اۋدانى. سۋرەتتى تۇسىرگەن تالعات تانىباەۆ. ەرتەڭىمىز نۇرلى بولماق «نار جولىندا جۇك قالمايدى» دەيدى حالىق دانالىعى. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ XVI سە­زىن­دە كورنەكتى اقىنىمىز اقۇش­تاپ باقتىگەرەەۆانىڭ ەلبا­سىنا ارناپ سويلەگەن سوزىنە ءتانتى بولدىق. ەلدىڭ زيالىسى, حالىقتىڭ قامىن جەيدى دەگەن اپكەمىز بۇگىنىمىزدەن ەرتەڭىمىزدىڭ نۇرلى بولاتىندىعىن, ول ءۇشىن ەلباسىمىزدىڭ توڭىرەگىنە توپتاسۋىمىز كەرەكتىگىن ادەمى جەتكىزدى. بۇگىندە «قازاقستان – نۇرسۇلتان» دەگەن ەگىز ۇعىم بار قازاقتىڭ ماقتانىپ ايتار ءسوزى. مۇندايدا كەۋدەڭدى وتانىڭا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك كەرنەيدى. ەلدىڭ قالاۋىمەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ كەزەكتەن تىس پرەزي­دەنتتىك سايلاۋعا تۇسۋگە كەلى­سىم بەرگەنى مەملەكەتىمىزدىڭ ەرتەڭ­گە كۇنگە دەگەن ۇلكەن سەنى­مى, بولاشاعىمىزدىڭ كەمەل­دە­نۋىنىڭ كەپىلى. باسقا مەملە­كەت­تەردىڭ دە كوگەرىپ, كوكتەگەنىن تىلەيىك, ءدال قازىر قازاقستاننىڭ داعدارىس داۋىلدارىنا سوق­تىر­ماس تەمىرقازىعى بار. ول – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى, ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعاراتىن, ەلدىڭ باسىن بىرلىككە ۇيىستىراتىن ۇلى ماقسات – «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى. بۇگىندە دوس تا, دۇشپان دا موي­ىن­دايتىن اقيقات – قازاقستان نۇرلى بولاشاققا نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن بىرگە باعىت ۇستانعاندى قالايدى. سەزدەن كەيىن باسقارمادا جيىن وتكىزىپ, پرەزيدەنتتىڭ قازاق­ستاندى وركەندەتۋ جولىنداعى بەس حالىقتىق رەفورماسى تال­قىلاندى. وڭتۇستىكتە 3 ميلليونعا جەتە حالىق بار. سپورتشىلار – سول حالىقتىڭ ەڭ ۇلكەن بولشەگى. بارشاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاڭا بيىكتەرگە, جاڭا جەڭىستەرگە باستايدى, سايلاۋعا قول جيامىز دەپ قۇلشىنىپ وتىر. الىبەك نۇرتاەۆ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق سپورت باسقارماسىنىڭ باسشىسى. شىمكەنت. تۇراقتى دامۋدىڭ كەپىلى ەڭ الدىمەن, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ XVI سەزى وتە جوعارى ۇيىمداستىرۋشىلىق دەڭگەيدە وتكەنىن اتاپ ايتقىم كەلەدى. ەكىنشىدەن, «نۇر وتان» پار­تياسى ەلىمىزدىڭ ەڭ ۇلكەن سايا­سي ۇيىمى بولعاندىقتان ونىڭ ۇيىمداستىرعان سەزى دە قازاق­ستاننىڭ قوعامدىق ءومى­رىندە وتە ەلەۋلى وقيعا رەتىندە باعالانادى. ال, ۇشىنشىدەن, ساياسي تۇرعىدان العاندا, سەزدە پارتيا توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سويلەگەن ءسوزىن مەملەكەتتىك باع­دار­لاما مازمۇنىنداعى قۇجات رەتىندە قابىلدادىق. ارينە, سەزگە جينالعان قاۋىمدى ەڭ ءبىرىنشى «پارتيا توراعاسى پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا ۇمىتكەر رەتىندە تۇسۋگە كەلىسىم بەرە مە, الدە باسقا وي ايتا ما؟» دەگەن ساۋال تولعاندىرعانى جاسى­رىن ەمەس. ەلباسى ءوز سوزىندە بۇل ماسەلەگە وتە تەرەڭ تولعا­نىسپەن قاراعانىن جانە حالىق­تىڭ پىكىرىنەن اسا المايتىنىن جەتكىزدى. «ءبىز العا جىلجۋىمىز قاجەت. سوندىقتان مەن الدىمىز­دا تۇرعان كۇردەلى, جاڭا مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءوز كانديداتۋرامدى ۇسىنۋ جونىندە سىزدەرمەن كەلىسەتىن بولارمىن»,– دەدى نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى. تۇتاستاي العاندا, ەلباسى ءوز سوزىندە وسىعان دەيىنگى با­عىت-باعدارىمىزدان اينىماي, ءوزىمىزدىڭ دامۋ جولىمىزبەن ءجۇ­رە بەرەتىنىمىزدى ايتتى. سەبەبى, حا­لىققا ەڭ كەرەگى – تۇراقتىلىق پەن بەيبىت ءومىر. ال ەلباسىنىڭ ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىنىڭ باستى دىڭگەگى – تۇراقتىلىق. تاريحي كەڭىستىك تۇرعىسىنان قاراعاندا, ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىك العان ۋاقىتىمىز قاس-قاعىم عانا ءساتتى قۇرايدى. ەلباسى وسى ءبىر ازعانتاي مەزەتتى جوعالتپاي, مانگىلىك ەل يدەياسىمەن ۇشتاستىرىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋدا ءاربىر قازاقستاندىق ازامات ۇلتىنا, ناسىلىنە, دىنىنە قاراماي ەڭبەك ەتىپ جانە ونى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا مىندەتتى ەكەنىن جەتكىزدى. ەلباسىنىڭ اتاپ وتكەن بەس حالىقتىق رەفورماسى قازاق­ستاننىڭ زاماناۋي مەملەكەت رەتىندە دامۋىنىڭ بىردەن-ءبىر كەپىلى بولادى دەپ سەنەمىن. ءاسى­رەسە, كوكەيگە قونعانى – سوت جۇيەسىنە قاتىستى ايتىلعان سوزدەرى. بۇرىن-سوڭدى قوعامدىق ومىردەگى سىن پىكىرلەردەن تىس قالىپ قوياتىن جۇيە اشىق بولۋى كەرەك ەكەنىن پرەزيدەنت ەرەكشە اتاپ ءوتتى. بۇل قاعيدا قازاقستاندا مەملەكەتكە دەگەن حالىق سەنىمىنىڭ ارتۋىن, نارىقتىق قاتىناس سۋبەك­تىلەرى بولىپ تابىلاتىن كاسىپ­كەرلەردىڭ تەڭدىگىن, ولاردىڭ مەن­شىك قۇقىعىن قامتاماسىز ەتەتىن جالپىقوعامدىق قاتىناستاردىڭ ادىلدىك نەگىزىندە دامۋىنا جول اشاتىن بىردەن-ءبىر شارت دەپ تۇسىنۋگە بولادى. جالپى, ەلباسى ەلىمىزدىڭ بولاشاعىنا قاتىستى كوپتەگەن ماسەلەلەردى قوزعادى. ال بۇل ماسەلەلەردىڭ بارلىعى كەلەشەكتە جۇزەگە اسىرىلادى دەگەن ويدامىن. نۇرحان جاليەۆ, «قازاقستان ساياساتتانۋشىلار كونگرەسى» قىزىلوردا وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى. قىزىلوردا. ەلدى ەڭبەك ەتۋگە شاقىردى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ XVI سەزىندە ەلباسى كوپتەگەن ماسەلەلەرمەن قاتار قازاقستاندىق بىرتەكتىلىكتى ودان ءارى نىعايتۋ قاجەت ەكەنىنە ايرىقشا توقتالدى. ول ازاماتتىق قاعيداتىنا نەگىزدەلۋى ءتيىس. بارلىق ازاماتتار قۇقىقتىڭ ءبىر كولەمىن پايدالانۋى, جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ءبىر جۇگىن ارقالاۋى جانە تەڭ مۇمكىندىككە قولجەتىمدىلىكتى يەلەنۋى كەرەك. ماڭگىلىك ەل يدەياسى ارقاۋىنداعى جۇمىلدىرۋشى قۇندىلىقتار – ازاماتتىق تەڭدىك; ەڭبەكسۇيگىشتىك; ادالدىق; وقىمىستىلىق پەن ءبىلىمدى قاستەر تۇتۋ; زايىرلى ەل – تاعاتتىلىق ەلى. وسىنداي جاعدايدا ازاماتتىق ورنىقتى جانە تابىستى مەملەكەتتىڭ ەڭ سەنىمدى ىرگەتاسى بولادى. شىنىندا, ەل بولاشاعى جاس­تاردى ءبىلىم الۋعا, ەڭبەك ەتۋگە, ادال بولۋعا تاربيەلەۋىمىز كەرەك. ەلباسى ايتقان ماڭگىلىك ەل يدەياسىن جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا تەرەڭ ۇيالاتۋىمىز قاجەت. تارمپي وقىتۋشىلارى تالاپكەرلەرگە جان-جاقتى ءبىلىم بەرۋمەن قاتار, تاربيە جۇمىستارىن دا تەرەڭ دە ماعىنالى جۇرگىزۋدە. تارمپي باسشىلىعى بىلىمگەرلەردىڭ تەرەڭ ءبىلىم الىپ, جان-جاقتى تاربيەلەنۋىنە, عىلىممەن اينالىسۋىنا بارلىق جاعداي جاساعان. جاقىندا ەلىمىزدىڭ تاريحىن تەرەڭ زەرتتەۋ ماقساتىندا ءبىلىم ورداسىندا بالاساعۇن اتىنداعى كونە تاريحتى زەرتتەۋ ورتالىعى اشىلدى. بۇل ورتالىقتا وقىتۋشىلار مەن بىلىمگەرلەر وڭتۇستىك ءوڭىردىڭ تاريحىن زەرتتەپ, عىلىممەن اينالىسۋعا مۇمكىندىكتەرى مول. قازاق ەلىنىڭ, حالىق تاريحىنىڭ تەرەڭدە, كونەدەن كەلە جاتقانىن عىلىمي دەرەكتەر دالەلدەيدى.  وعان مىسال ەلىمىزدىڭ ءار ءوڭىر­ىندە تابىلىپ جاتقان تاريحي قۇن­دى جادىگەرلەر – «التىن ادام­دار». بۇل قازاق حالقىنىڭ كونە ۇلت ەكەنىن, ءوز مەملەكەتى جانە قا­لالارى بولعاندىعىن دالەلدەيدى. ەلباسى ايتقانداي, سايلاۋ قۇر انشەيىن سايلاۋ وتكىزۋ ءۇشىن ەمەس, ەلدى بىرلىككە شاقىرىپ, جۇرتتى ەڭبەككە ۇيىتۋ ءۇشىن بولادى. ەندەشە ىنتىماعى مەن بىرلىگى جاراسقان ەل حالقى سايلاۋدا ەلباسىن قولدايتىنىنا تولىق سەنىمدىمىن. بانۋ مەيىربەكوۆا, تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ پراكتيكالىق شەتەل تىلدەرى كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى. جامبىل وبلىسى.